Bugün, 12 Ocak 2026 Pazartesi
EROL TAYHAN / DÜZCE - BHA
Araştırmanın uluslararası akademik çevrelerde doğrulanması halinde, Konuralp’in dünya hukuk tarihi açısından özel bir konuma sahip olabileceği belirtiliyor. Bu durumun, bölgenin bilimsel ve kültürel turizm açısından önemini artırabileceği ifade ediliyor.
Yaklaşık MS 130–180 yılları arasında yaşadığı kabul edilen Gaius, Roma hukukunun en etkili hukukçularından biri olarak biliniyor. Biyografik bilgileri sınırlı olan Gaius, Institutiones adlı eseriyle özel hukuku kişiler (personae), eşya (res) ve davalar (actiones) şeklinde sistematik bir yapıya kavuşturdu.
Bu eser, MS 533 yılında Bizans İmparatoru Justinianus tarafından yayımlanan Institutiones’in temelini oluşturdu. Roma hukuk geleneği üzerinden Avrupa medeni hukuk sistemlerinin gelişiminde etkili olan bu yapı, modern sözleşme, mülkiyet ve borçlar hukuku düzenlemelerinin de dayanakları arasında yer alıyor.
Gaius’un otoritesi, ölümünden sonra da sürdü. MS 426 tarihli Lex Citationum ile Papinianus, Ulpianus, Paulus ve Modestinus ile birlikte hâkimlerin görüşlerine başvurmakla yükümlü olduğu beş büyük hukukçudan biri olarak kabul edildi.
Av. Talat Saygılı’nın çalışması, Prusias ad Hypium’dan bilinen bir onurlandırma yazıtına odaklanıyor. Yazıtta yer alan:
“Gaius, Philon’un oğlu, Gaius’un torunu”
( IK Prusias 27,2 – satır 32 )
ifadesi, araştırmanın merkezini oluşturuyor. Yazıtın ilgili bölümü günümüzde büyük ölçüde aşınmış durumda bulunuyor. Ancak Saygılı, 1859 tarihli Jules Laurens litografisini inceleyerek, bugün okunamayan harflerin erken dönemde görsel olarak kayda geçirildiğini ortaya koyuyor.
Çalışmada ayrıca, yazıtta görülen Antoninuslar dönemi idari yapısı, Gaius’un bilinen etkinlik dönemi (MS 130–180) ve Gaius’un eserlerinde geçen “Lex Bithynorum” (Bithynia Yasası) atfı birlikte değerlendiriliyor. Bu unsurların, Gaius’un Bithynia ve Prusias ad Hypium çevresiyle bağlantılı olabileceğine işaret ettiği ifade ediliyor.
Çalışmada ileri sürülen kimliklendirme kabul görürse, Prusias ad Hypium’un Roma hukukunun önde gelen isimlerinden biriyle doğrudan ilişkilendirilen bir antik kent olarak anılabileceği belirtiliyor. Bu durumun, Konuralp’in arkeoloji ve hukuk tarihi alanlarında ilgi gören bir merkez haline gelmesine katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.
Araştırma, yalnızca hukuk tarihçilerini değil; antikçağ tarihi, epigrafi ve arkeoloji alanlarında çalışan araştırmacıları da ilgilendiriyor. Gaius’un kimliğinin bir yazıt ve 19. yüzyıl litografisi üzerinden yeniden değerlendirilmesi, antik kentlerin tarihsel rollerinin yeniden ele alınmasına zemin hazırlayan bir çalışma olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası akademik çevrelerin, özellikle Roma tarihi, Anadolu arkeolojisi ve antik epigrafi alanlarında çalışan araştırmacıların, çalışmaya vereceği tepkiler merakla bekleniyor. Gaius’un Anadolu merkezli bir kentle ilişkilendirilmesi, Roma dünyasının yalnızca İtalya merkezli değil, Doğu eyaletleri üzerinden de şekillendiğine dair tartışmaları gündeme taşıyor.
