Çin'in Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde ekonomik ve sosyal alanlardaki varlığını artırmasına paralel olarak, bazı Çinli işçilerin sömürgeci ve aşağılayıcı davranışları yerel halkın tepkisini çekmeye devam ediyor. Son olarak Özbekistan'da yaşanan bir olay, kamuoyunda büyük infiale yol açtı.
Özbekistan basınında yer alan haberlere göre, 23 Aralık'ta Sırderya vilayetinde bulunan bir fabrikada çalışan üç Çinli işçi, Özbekistan'ın 2000 somluk banknotunu yakarak sigaralarını yaktı ve bu anları alaycı tavırlarla videoya aldı. Söz konusu görüntüler Çin'in WeChat platformunda paylaşıldı.
Videonun kısa sürede sosyal medyada yayılması, Özbekistan halkı arasında yoğun öfkeye neden oldu. Çok sayıda kişi, bu kişilerin ülkeden sınır dışı edilmesi gerektiğini dile getirdi.
100 Katı Tutarında İdari Para Cezası
Olay üzerine Özbekistan güvenlik güçleri derhal harekete geçti. Milli, etnik ve dini nefreti körükleyen içeriklerin üretilmesini ve yayılmasını yasaklayan yasa maddeleri kapsamında soruşturma başlatıldı. Üç Çinli işçinin her birine 41 milyon 200 bin som (yaklaşık 3.400 ABD doları) para cezası kesildi. Ayrıca işveren firma, söz konusu kişilerin iş sözleşmelerini feshetti.
Yetkililerin gözetimi altında, üç Çinli işçi tarafından Özbekistan halkından özür dilenen bir video da kamuoyuyla paylaşıldı.
Son yıllarda Orta Asya ülkelerinde çalışan bazı Çinli işçilerin aşağılayıcı ve saldırgan tutumlarının artması, bölgede Çin karşıtı tepkileri güçlendiriyor. Geçtiğimiz ay Kırgızistan'ın Çuy bölgesinde Çinli ve Kırgız inşaat işçileri arasında çıkan geniş çaplı kavga, her iki taraftan çok sayıda kişinin gözaltına alınmasıyla sonuçlanmıştı.
Benzer şekilde Eylül ayında yayılan bir başka videoda, Kazakistan'da bazı Çinlilerin bir Kazak polis memuruna toplu halde saldırdığı, polisin kendini korumak amacıyla havaya ateş açmak zorunda kaldığı görülmüş ve olay ülkede büyük tepki toplamıştı.
Uzmanlara göre bu tür olaylar, Çin'in bölgedeki ekonomik varlığıyla birlikte toplumsal gerilimin de giderek arttığını açıkça ortaya koyuyor.
Konuyla ilgili İstiqlal TV Türkçe Yayın Koordinatörü Muhammed Ali ATAYURT "Özbekistan'da yaşanan bu olay, basit bir 'saygısızlık' değil; Çin'in Orta Asya'daki ekonomik yayılmacılığıyla birlikte ortaya çıkan üstünlük ve dokunulmazlık algısının tehlikeli bir yansımasıdır. Bir ülkenin parasını yakmak, o devletin egemenliğini ve halkın onurunu hedef almaktır.
Son yıllarda Kırgızistan'dan Kazakistan'a, şimdi de Özbekistan'a uzanan bu zincir, Çinli şirketler ve işçiler etrafında oluşan kontrolsüz nüfuzun toplumsal fay hatlarını nasıl zorladığını açıkça gösteriyor. Ekonomik yatırımlar, yerel hukuka ve toplumsal hassasiyetlere saygıyla yürütülmediği sürece istikrarsızlık üretir.
Bu nedenle mesele yalnızca bireysel cezalarla sınırlı görülmemeli; Orta Asya ülkeleri, Çin kaynaklı ekonomik ve demografik baskıyı daha şeffaf, daha denetimli ve daha egemenlik odaklı politikalarla ele almak zorundadır. Aksi hâlde bu tür olaylar münferit kalmayacak, bölgesel gerilimin kalıcı unsurlarına dönüşecektir." Değerlendirmesini yaptı.
Muhammed Ali ATAYURT-Istiqlal Haber